рд╕ीрдзे рдоुрдЦ्рдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдкрд░ рдЬाрдПं

ЁЯМ║ЁЯМ┐рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдШрд░ेрд▓ू рдиुрд╕्рдЦेЁЯМ┐ЁЯМ║рджांрддों рдХी рд╣िрдл़ाрдЬ़рдд рдХे рддीрди рдЕрдиोрдЦे рддрд░ीрдХे рдХौрдирд╕े рд╣ैं?рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рджाँрддों рдХो рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рд░рдЦрдиे рдХे рдЙрдкाрдпों рд╕े рдЗрддрд░ рдЙрдкाрдпों рдХो рдЕрдиोрдЦे рдЙрдкाрдп рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрддः рдЗрд╕ рдЖрд▓ेрдЦ рдоें рдЙрди рдЙрдкाрдпों рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рджेрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ै рдЬो рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдирд╣ीं рд╣ैं рдЕрдкिрддु рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕рдордп рдоें рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдХुрдЫ рдЙрдкाрдпों рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। By рд╡рдиिрддा рдХाрд╕рдиिрдпां рдкंрдЬाрдм рд╕िрди्рдзु рдШाрдЯी рд╕рдн्рдпрддा рдХा рджрди्рдд-рдЖрд╡िрдз (рджाँрддों рдХा рдмрд░рдоा)рдИрд╕ा рд╕े рднी рдХрдо рд╕े рдХрдо рдкाँрдЪ рд╣рдЬाрд░ рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рд╡ рд╕िрди्рдзुрдШाрдЯी рд╕рдн्рдпрддा рдоें рджाँрддों рдХी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡िрдз (рдмрд░рдоें) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЧрдпा। рд╕िрди्рдзु рдШाрдЯी рд╕рдн्рдпрддा рдоें рдордгिрдпों рдХे рдоोрддिрдпों рдХा рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा। рдпрд╣ рдордгिрдпाँ рдЙрдирдХे рд╕рдмрд╕े рдмрдбे рдиिрд░्рдпाрдд рдоें рдеीं। рдЗрди рдордгिрдпों рдоें рдЫेрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрдоाрдиी рд▓рдЧे рдЖрд╡िрдз (bow-drills) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा। рдЗрди्рд╣ीं рдЖрд╡िрдзों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджाँрддों рдоें рдЫेрдж рдХрд░ рдЙрд╕рдХी рджुрдЦрддी рдирд╕ों рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा। рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдпрд╣ рдЖрдзुрдиिрдХ рд░ूрдЯ рдХैрдиाрд▓ рдЯ्рд░ीрдЯрдоेंрдЯ рдХा рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ै।рдоेрд╣рд░рдЧреЭ, рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдоें рдоिрд▓े рдЗрд╕ рджाँрдд рдоें рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рджрди्рдд-рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХे рдк्рд░рдоाрдг рдоिрд▓рддे рд╣ैं; рдпрд╣ рджाँрдд рдИрд╕ा рдХे рдкाँрдЪ рд╕े рд╕ाрдд рд╣рдЬाрд░ рд╡рд░्рд╖ рдкुрд░ाрдиा рд╣ै। [1](Twitter рд╕े)рд╕ंрднрд╡рддः рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЖрд╡िрдз рд╕े рджाँрддो рдоें рдЫेрдж рдХिрдпा рдЧрдпा। рджाँрдд рдХे рднीрддрд░ рдХी рдирд╕ рдХो рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рдоें рдХृрдоि (рдХीреЬा) рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा; рдФрд░ рдпрд╣ рдЙрдкрдЪाрд░ рдЗрд╕ рдХीреЬे рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा।рд╕ुрдоेрд░िрдпाрдИ рджाँрдд рдХे рдХीреЬो рдХी рджрди्рддрдХрдеाрдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рддीрд╕рд░ी рд╕рд╣рд╕्рд░ाрдм्рджी рдХे рд╕ुрдоेрд░िрдпाрдИ рдЕрднिрд▓ेрдЦों рдоें рджाँрдд рдХे рдХीреЬो рдХा рдк्рд░рдердо рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ै।"рдЕрдиु [рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдмрдиाрдпा рдеा рдЙрд╕рдХे] рдХे рдмाрдж ,рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдиे рдмрдиाрдпा рдеा [рдкृрде्рд╡ी рдХो],рдкृрде्рд╡ी рдиे рдирджिрдпाँ рдмрдиाрдИ рдеीं,рдирджिрдпों рдиे рдмрдиाрдИ рдеी рдирд╣рд░ें,рдирд╣рд░ों рдиे рджрд▓рджрд▓ рдмрдиाрдпा рдеा,(рдФрд░) рджрд▓рджрд▓ рдиे рдХीрдб़ा рдмрдиाрдпा рдеा-рдХीрдб़ा рд╢рдо्рд╢ рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд░ोрддा рд╣ुрдЖ рдЪрд▓ा рдЧрдпा, рдЙрд╕рдХे рдЖँрд╕ू рдИрдП рдХे рд╕ाрдордиे рдмрд╣ рд░рд╣े рдеे: "рддू рдоुрдЭे рдЦाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХ्рдпा рджेрдЧा? рдоेрд░े рдЪूрд╕рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдк рдоुрдЭे рдХ्рдпा рджेंрдЧे?""рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдкрдХा рд╣ुрдЖ рдЕंрдЬीрд░, (рдФрд░) рдЦूрдмाрдиी рджूंрдЧा।""рд╡े рдкрдХे рдЕंрдЬीрд░ рдФрд░ рдЦुрдмाрдиी рдоेрд░े рдХाрдо рдХे рдХ्рдпा рд╣ैं? рдоुрдЭे рдЙрдаाрдХрд░ рджांрддों рдФрд░ рдорд╕ूрдв़ों рдХे рдмीрдЪ рдоें рд░рд╣рдиे рджो! рдоैं рджांрдд рдХा рдЦूрди рдЪूрд╕ूंрдЧा, рдФрд░ рдорд╕ूрдб़े рдХी рдЬрдб़ рдХो рдХुрддрд░ूंрдЧा।"рдХीреЬों рдХी рдпрд╣ рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХों рдоें рднी рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рдд्рд░рд╣рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рддрдХ рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХों рдоें рднी рдоाрди्рдп рд░рд╣ी। рдоेрд░े рдмрдЪрдкрди рдоें рд╕ुрдиे рдПрдХ рдЧीрдд рдоें рдпрд╣ рдХीреЬे рдХुрдЫ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдШुрд╕ рдЧрдП рдеे; "рдоैंрдиे рдЦाрдИ рдмрд╣ुрдд рдоिрдаाрдИ! рджाँрддों рдоें рдкреЬ рдЧрдП рдХीреЬे рднाрдИ!" рдаीрдХ рд╕े рддो рд╕्рдорд░рдг рдирд╣ीं рдХिрди्рддु рдЗрд╕ рдХрд╡िрддा рдХा рдЕрди्рдд "рдирд╣ीं рдЦाрдКँрдЧा рдХрднी рдоिрдаाрдИ" рд╕े рд╣ोрддा рдеा। рдХिрд╕ी рдХो рдпрджि рдпрд╣ рд╕्рдорд░рдг рд╣ो рддो рдЕрд╡рд╢्рдп рд╕ाрдЭा рдХрд░ें; рд╣рдоाрд░े рдмाрд▓рдЧीрдд рднी рд╕рд╣ेрдЬрдиे рдпोрдЧ्рдп рд╣ैं।рдоिрд╢्рд░ рдХे рддाрдо्рд░-рджрди्рдд-рд╕ेрддुрдмрди्рдзрдирдк्рд░ाрдЪीрди рдоिрд╕्рд░рд╡ाрд╕िрдпों рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫे рдЖрд╣ाрд░ рдХी рд╡िрд▓ाрд╕िрддा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдирд╣ीं рдеी рдФрд░ рд╡े рдлрд▓ों рдФрд░ рд╕рдм्рдЬिрдпों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдоेрджрдпुрдХ्рдд (рд╕्рдЯाрд░्рдЪ рд╡ाрд▓ी) рд░ोрдЯिрдпों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдеे। рд╢ोрдзрдХрд░्рддाрдУं рдиे рдоिрд╕्рд░ рдордоिрдпों рдХे рджांрддों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ рдЬाрдиा рдХि рдЕрдзिрдХ рд╕рдЦ्рдд рдоोрдЯे рдЕрдиाрдЬों рдХे рдЖрд╣ाрд░ рд╕े рдЙрдирдХे рджाँрддों рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдЯूрдЯ-рдлूрдЯ рд╣ै।рдвीрд▓े рдкреЬे рдорд╕ूреЭों рдХे рдЙрдкрдЪाрд░ рдХे рд▓िрдП рдоिрд╕्рд░рд╡ाрд╕ी рдордзु (рд╢рд╣рдж) рдФрд░ рдЬौ рдХे рдоिрд╢्рд░рдг рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे рдеे।(рдЪिрдд्рд░ рд╕्рд░ोрдд : The practice of dentistry in ancient Egypt (Research Gate))рддाрдо्рд░-рдпुрдЧ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рддाрдо्рдмे рдХे рддाрд░ों рд╕े рдЕрдкрдиे рджाँрддों рдХो рдмाँрдз рдХрд░ рдЕрдкрдиी рдмрдд्рддीрд╕ी рдХो рднोрдЬрди рдХрд░ рдкाрдиे рдпोрдЧ्рдп рд░рдЦा। рдпрд╣ рджрди्рдд-рд╕ेрддुрдмрди्рдзрди рдЖрдзुрдиिрдХ рдбेंрдЯрд▓ рдм्рд░िрдЬ рдХे рдк्рд░ाрд░ूрдк рдХрд╣े рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЬ्рдЮाрдд рдЕрднिрд▓ेрдЦों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдоिрд╕्рд░ рдоें рд╣ी рджрди्рдд-рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдИ। [2]рдХ्рд╡िрдмेрд▓ (Quibell) рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдХ्рдХाрд░ा рдоें резрепрезрей рдоें рдХिрдпे рдЙрдд्рдЦрдирди рдоें рдоिрд▓ा рд╣рд╕ी-рд░े рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рддा рдЕрднिрд▓ेрдЦ (рдЪिрдд्рд░ рд╕्рд░ोрдд : Figure 1: Hesyre.) рд▓рдЧрднрдЧ рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ реиремремреж рдХे рд╣рд╕ी-рд░े (Hesy-Re) рдХो рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рдкрд╣рд▓ा рджрди्рдд-рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।[3]рдоिрд╕्рд░ рд╡ाрд╕ी рд╕ेंрдзा рдирдордХ, рдкुрджीрдиा, рдУрд░्рд░िрд╕ (Orris) рдХे рдЬреЬ рдФрд░ рдХाрд▓ी рдоिрд░्рдЪ, рдЗрди рд╕рднी рдХो рдлिрд░ рдХूрдЯрдХрд░ рдкिрд╖्рдЯी рдмрдиाрддे рдеे। рдЗрд╕े рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рдЯूрдердкेрд╕्рдЯ рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं। [4]рдпрд╣ рд╕ाрддрд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рдХे рджрди्рдд-рд╕ेрддुрдмрди्рдз рдПрдд्рд░ुрд╕्рдХॉрди Etruscan рд╕рдн्рдпрддा рдХे рд╣ैं। рдЬो рддाрдо्рдмे рдХे рдкрдЯ्рдЯी рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ рджाँрддों рдХो рдмрдд्рддीрд╕ी рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ंрдЬो рдХрд░ рд░рдЦрддे рд╣ैंрд╢िрд╡ाрдо्рдмु рдж्рд╡ाрд░ा рд░ोрдорди рджрди्рдд рд╕ुрд░рдХ्рд╖ाрд░ोрдорди рд╕рдн्рдпрддा рдХे рдЕрд╕्рдеि-рдЕрд╡рд╢ेрд╖ों рдХे рдЕрд╡рд▓ोрдХрди рдФрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рд╕े рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдЙрдирдХे рджाँрдд рд╡рд░्рддрдоाрди рдпूрд░ोрдкिрдпрди рд▓ोрдЧों рдХे рджांрддों рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕्рд╡рд╕्рде рдеे। рдЗрд╕рдХे рдХाрд░рдгों рдоें рдХुрдЫ рдЙрдирдХा рд╢рд░्рдХрд░ा рдХा рди्рдпूрдирддрдо рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиा рдоुрдЦ्рдп рд╣ै। рджाँрддों рдкрд░ рдЬрдордиे рд╡ाрд▓ी рдоैрд▓ (dental plaque) рдХो рд╣рдЯाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡े рднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рджाрддुрди (brush) рддрдеा рдХुрд░рдХुрд░े рдЕрдкрдШрд░्рд╖рдХ рдордЮ्рдЬрди (abrasive powder) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे рдеे। "рдХ्рдпा рдЖрдкрдХे рджрди्рддрдордЮ्рдЬрди рдоें рдХोрдпрд▓ा рд╣ै?" рдпрд╣ рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рдЕрдкрдШрд░्рд╖рдХ рдордЮ्рдЬрди рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдХो рднрд▓ीрднाँрддि рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै। рдХिрди्рддु рд░ोрдорди рд╕рдн्рдпрддा рдХे рдЙрдд्рддрдо рджрди्рдд-рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХा рд╕рдмрд╕े рдЕрдиोрдЦा рдЙрдкाрдп рдеा рдоूрдд्рд░। рд░ोрдорди рд╕рдн्рдпрддा рдХे рд╢ुрд▓्рдХрдоुрдХ्рдд рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдоूрдд्рд░ाрд▓рдп рдЗрд╕ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдж्рд░рд╡्рдп рдХो рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░рдиे рдоें рдпोрдЧрджाрди рдХрд░рддे рдеे। рд░ोрдорди рд╡рд╕्рдд्рд░ों рд╕े рд▓ेрдХрд░ рджрди्рдд-рдордЮ्рдЬрд░ी рдХी рд╢ुрдн्рд░рддा рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХाрд░рдХ рдоूрдд्рд░ рд╣ी рдеा। рдоूрдд्рд░ рд╕े рдХुрд▓्рд▓ा рдХрд░рдиे рд╕े рдоूрдд्рд░ рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдЕрдоोрдиिрдпा рдЙрдирдХे рджाँрддों рдХे рдоैрд▓ рдХो рд╣рдЯाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рдеी। рднाрд░рдд рдХे рдПрдХ рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдоोрд░ाрд░рдЬी рджेрд╕ाрдИ рдпूँ рд╣ी рд╢िрд╡ाрдо्рдмु рдкाрди рдирд╣ीं рдХрд░рддे рдеे। (рдЯिрдк्рдкрдгी — рд╢िрд╡ाрдо्рдмु рдХा рдЕрд░्рде рд╢िрд╡ - рд╢ुрдн, рд╕ुрди्рджрд░; рдЕрдо्рдмु - рдкाрдиी, рдЬрд▓ рд╣ै; рд╢िрд╡ рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд▓िрдЩ्рдЧ рд╣ै; рдЙрд╕ी рдк्рд░рддाрдк рд╕े, рдоेрд░ा рддाрдд्рдкрд░्рдп рд╣ै рдЙрд╕ी рдХे рдк्рд░рдкाрдд рд╕े рд╕्рд░ोрдд рдХिрдпा рдЬрд▓ рд╢िрд╡ाрдо्рдмु рд╣ै।)Frederick Joss рдХा рдмрдиाрдпा рдпрд╣ рдХाрд░्рдЯूрди рдоोрд░ाрд░рдЬी рднाрдИ рдХी рдЙрдЬ्рдЬ्рд╡рд▓ рдзрд╡рд▓ рджрди्рдд-рдкंрдХ्рддिрдпों рдХो рд╕ाрдХाрд░ рдХрд░ рджेрддा рд╣ै।рд╡ैрд╕े рд░ोрдорди рд▓ोрдЧों рдоें рднी рдХुрдЫ рдЕрддि-рд╕рдоृрдж्рдз рдеे рдФрд░ рдиिрдпрдоिрдд рд░ूрдк рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╢рд░्рдХрд░ाрдпुрдХ्рдд рднोрдЬрди рдХрд░ рдкाрдиे рдоें рд╕рдорд░्рде рднी; рдЗрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рдЕрдкрдиे рд▓िрдП рдорд╣ँрдЧी рдзाрддुрдУं рдХे рджाँрдд рднी рд▓рдЧрд╡ाрддे рдеे।(рдЪिрдд्рд░ рд╕्рд░ोрдд : Terrifying Ancient Dental Practices Roman denture, c 400 BC)рдЕрдг्рдбो рдХे рдЕрдерд╡ा рд╕िрдк्рдкिрдпों рдХे рдЦोрд▓ рдХे рдЪूрд░्рдг рдХी рдордзु рдоें рдкिрд╖्рдЯी рдмрдиाрдХрд░ рд░ोрдорди рд╕рдн्рдпрддा рдоें рдЗрд╕рдХा рджрди्рдд-рдордЮ्рдЬрди рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा।рджрди्рдд-рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдоें рдХुрдЫ рдЕрди्рдп рдордд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпाँ рдпрд╣ рд╣ैं [5] :—рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ резренрелреж : рдоेрд╕ोрдкोрдЯाрдоिрдпा рд╣рдо्рдоुрд░ाрдмी рдХी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╕ंрд╣िрддा рдХे реирежрежрд╡ें рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдпрджि рдХोрдИ рдЕрдкрдиे рд╕рдоाрди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рддрд░ рдХे рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рджांрдд рддोрдб़рддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХा рднी рджांрдд рддोреЬ рджो।рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ релрежреж : рднाрд░рдд рдФрд░ рдЪीрди рдоें рджрди्рдд-рдкिрд╖्рдЯी (рдЯूрдердкेрд╕्рдЯ) рдХा рд╡рд░्рдгрдирд▓рдЧрднрдЧ рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рекрелреж : рднाрд░рдд рдоें рджрди्рддрд░ोрдЧों рдХे рд╕рдмрд╕े рдмреЬे рдХाрд░рдХ рд╢рд░्рдХрд░ा рдХे (рдЧрди्рдиे рдХे рд░рд╕ рдХे рдкрд░िрд╢ोрдзрди рд╕े) рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рд╡िрдзि рд╡िрдХрд╕िрдд рдХी рдЧрдИ।ремрежреж рдИрд╕्рд╡ी : рд╡ाрдЧ्рднрдЯ рдоुрдЦ рддрдеा рджाँрддो рдХे рд░ोрдЧों рдХी рд╡िрд╡ेрдЪрдиा рддрдеा рдЙрдкрдЪाрд░ рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рд▓िрдЦрддे рд╣ैं; рддрдеा рдЖрд╣ाрд░ рдХे рджाँрддो рдоें рдЪिрдкрдХрдиे рддрдеा рд╕реЬрдиे рдХो рджाँрддो рдоें рдЫेрдж рд╣ोрдиे рдХा рдХाрд░рди рдмрддाрддे рд╣ै। [6]резреиреореж рдИрд╕्рд╡ी : рдЪीрди рдоें рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХो рджंрдд рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕рд╣िрдд резрей рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╡िрднाрдЧों рдоें рд╡िрднाрдЬрди рдХिрдпा рдЧрдпा।резрекрепрео рдИрд╕्рд╡ी : рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдм्рд░िрд╕рд▓्рд╕ рд╡ाрд▓े рдкрд╣рд▓े рдЯूрдердм्рд░рд╢ рдХा рдЪीрди рдоें рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рдЧрдпा।рд╕ोрд▓рд╣рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी : рдХैрд░ेрдмिрдЖрдИ рджेрд╢ों (рд╡ेрд╕्рдЯ рдЗंрдбीреЫ, рдХैрдирд░ी рдж्рд╡ीрдкрд╕рдоूрд╣ों рдЖрджि рдоें) рдмреЬे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЧрди्рдиे рдХी рдХृрд╖ि рдХा рд╕ूрдд्рд░рдкाрдд। рд╢рд░्рдХрд░ा рдЦрд░ीрдж рдкाрдиे рдФрд░ рдЦाрдиे рдХा рд╕ाрдорд░्рде्рдп рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдпूрд░ोрдкी рднрдж्рд░рд▓ोрдЧों рдХे рджांрддों рдХा рд╕реЬрдиा рдЖрд░рдо्рдн। рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдк्рд░рдердо рдХे рджाँрдд рддो рд╕реЬрдХрд░ рдХाрд▓े рд╣ो рдЧрдП рдеे। рдЙрдирдХे рджांрддों рдХे рдЕрди्рддрд░ рдХो резрелрепрен рд╕े резремрежрей рдХे рдмीрдЪ рд╕ुрдзाрд░ा рдЧрдпा; рдЬिрд╕рд╕े рд╡े рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рджрд░्рд╢рди рдоें рд╕ुрди्рджрд░ рд▓рдЧ рд╕рдХें। рдЗрд╕ी рдмाрдд рд╕े рджрд░рдмाрд░िрдпों рддрдеा рдЕрди्рдп рдЧрдгрдоाрди्рдп рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдоें рд╕реЬрдХрд░ рдХाрд▓े рд╣ुрдП рджाँрддों рдХो рджिрдЦाрдиे рдХा рдк्рд░рдЪрд▓рди рдмрдиा। рдЕрдиेрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рджाँрддो рдХो рд░ंрдЧрдХрд░ рдХाрд▓ा рдХрд░рдиे рд▓рдЧे; рдЬिрд╕рд╕े рд▓ोрдЧ рдпрд╣ рд╕рдордЭें рдХि рд╡े рдЗрддрдиे рд╕рдорд░्рде рд╣ैं рдХि рд╢рдХ्рдХрд░ рдХा рднрд░рдкूрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।рдЬрдм рдПрд▓िреЫाрдмेрде ремрел рд╡рд░्рд╖ рдХी рдеी рддрдм рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдЖрдпे рдПрдХ рдЬрд░्рдорди рдпाрдд्рд░ी рдкॉрд▓ рд╣ेрдЯреЫрдиेрд░ (Paul Hentzner) рдиे рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рд▓िрдЦा рдХि :Her face is oblong, fair but wrinkled; her eyes small, yet black and pleasant; her nose a little hooked, her teeth black (a fault the English seem to suffer from because of their great use of sugar); she wore false, and that red.[7]рдЙрдирдХा рдЪेрд╣рд░ा рддिрд░рдЫा, рдЧोрд░ा рдХिрди्рддु рдЭुрд░्рд░िрдпों рд╡ाрд▓ा рд╣ै; рдЙрдирдХी рдЖँрдЦें рдЫोрдЯी, рдлिрд░ рднी рдХाрд▓ी рдФрд░ рд╕ुрди्рджрд░; рдЙрдирдХी рдиाрдХ рдеोрдб़ी рдЭुрдХी рд╣ुрдИ рдФрд░ рджाँрдд рдХाрд▓े рдеे (рдПрдХ рджंрдб рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХो рд╢рдХ्рдХрд░ рдХे рдЕрдзिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рдХाрд░рдг рднुрдЧрддрдиा рдкрдб़рддा рд╣ै); рд╡рд╣ рдирдХрд▓ी (рдмाрд▓) рдкрд╣рдиे рдеी, рдФрд░ рд╡рд╣ рд▓ाрд▓ рдеे।резрелренрел рдИрд╕्рд╡ी : рдл्рд░ांрд╕ीрд╕ी рдПрдо्рдм्рд░ॉрдп рдкाрд░े (Ambroise Par├й) рджрди्рдд-рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕рд╣ीрд╣ рдЕрдиेрдХ рдЕрди्рдп рд╢рд▓्рдп-рдЪिрдХिрдд्рд╕ाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рд▓िрдЦрддे рд╣ैं। рд╡े рдЖрдзुрдиिрдХ рд╢рд▓्рдп-рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХे рдЬрдирдХ рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं।резремреорен рдИрд╕्рд╡ी : рдл्рд░ांрд╕ рдХे рд░ाрдЬा рдЪौрджрд╣рд╡ें рд▓ुрдИ рдХी рдКрдкрд░ी рджाреЭ рдиिрдХाрд▓рдиे рдХे рдХ्рд░рдо рдоें рдЙрдирдХा рдЬрдмреЬा рдЯूрдЯ рдЬाрддा рд╣ै। рд╢ेрд╖ рдЬीрд╡рди рд╡े рдмिрдиा рдХिрд╕ी рджाँрддों рдХे рд╡्рдпрддीрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рджुрд░्рдШрдЯрдиा рджाँрддों рддрдеा рд╕ाрдоाрди्рдп рд╢рд▓्рдп-рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдЬो рдЧрддिрдоाрди рдХрд░рддी рд╣ै। [8]резренреирео : реЮ्рд░ांрд╕ рдоें рдкिрдпрд░े рдлौрдХॉрд░्рдб (Pierre Fauchard) рдЖрдзुрдиिрдХ рджрди्рдд-рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХी рдиीँрд╡ рд░рдЦрддे рд╣ैं।резренрекрем : рдл़्рд░ांрд╕ рдХे рдХ्рд▓ाрдЙрдб рдоाрдЙрдЯрди рдиे рд░ूрдЯ рдХैрдиाрд▓ рдЙрдкрдЪाрд░ рдХे рдЙрдкрд░ाрди्рдд рджाँрдд рдХो рд╕ोрдиे рдХे рдЖрд╡рд░рдг рд╕े рдореЭ рджेрддे рд╣ैं।резренрелрем : рдЬрд░्рдорди рдлिрд▓िрдк рдкрдлैрдл, рдк्рд░рд╢िрдпा рдХे рд░ाрдЬा рдлेрдбेрд░िрдХो рдж्рд╡िрддीрдп рдХे рджंрдд рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХ, рдоोрдо рдФрд░ рдк्рд▓ाрд╕्рдЯрд░ рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ рджाँрддों рдХी рдЫाрдк рд▓ेрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдЙрдЪिрдд рдЖрдХрд░ рдХे рдХृрдд्рд░िрдо рджाँрддों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ै।резренремрео : рдеॉрдорд╕ рдмрд░्рдбрдоोрд░ рд╢рдХ्рдХрд░ рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рдоीрдаी рдЪीрдЬें рдЦाрдиे рдФрд░ рджांрддों рдХी рд╕рдб़рди рдХे рдмीрдЪ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╕ंрдмंрдз рдХो рдЗंрдЧिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।резренренрем : рдЬोрд╕ेрдл рдк्рд░ीрд╕्рдЯрд▓ी рдиे рдиाрдЗрдЯ्рд░рд╕ рдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб рдХा рд╕ंрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХिрдпा, рдЬिрд╕े рдкрд╣рд▓े рд▓ाрдлिंрдЧ рдЧैрд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рдеा। рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ рджрди्рдд рд╢рд▓्рдп-рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдоें рд░ोрдЧिрдпों рдХो рд░ाрд╣рдд рджेрддा рд╣ै।резренрепрез : реЮ्рд░ांрд╕िрд╕ी рдиिрдХोрд▓рд╕ рджुрдмोрдЗрд╕ рджे рдЪेрдоंрдд (Nicolas Dubois de Chemant) рд╕िрд░ेрдоिрдХ рдХे рджाँрдд рдкेрдЯेंрдЯ рдХрд░рд╡ाрддे рд╣ैं।резренрепрел : рд╕ैрдоुрдПрд▓ рдеॉрдорд╕ рдлॉрди рд╕ुрдо्рдоेрд░िंрдЧ (Samuel Thomas von Soemmering) рдоुрдЦ рдХे рдХैंрд╕рд░ рдХा рдзूрдо्рд░рдкाрди рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╣ोрдиे рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рджेрддे рд╣ैं।резреореорек : рдСрд╕्рдЯ्рд░िрдпा рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рджрди्рдд-рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХ рдХाрд░्рд▓ рдХोрд▓्рд▓े (Carl Kolle) рдиे рдХोрдХीрди рдХा рд╕्рдеाрдиीрдп рдЪेрддрдирд╢ूрди्рдпрдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा।резреорепрео : рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдЬॉрдирд╕рди рдПंрдб рдЬॉрдирд╕рди рдбेंрдЯрд▓ рдл्рд▓ॉрд╕ рдХा рдкेрдЯेंрдЯ рдХрд░рд╡ाрддी рд╣ै।рджाँрддों рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиा рд╣ै рддो рдоीрдаा рдХрдо рдЦाрдЗрдП; рдХुрдЫ рдЦाрдиे рдкीрдиे рдХे рдЙрдкрд░ाрди्рдд рдЙँрдЧрд▓ी рд╕े рджाँрддों рдХा рдордЮ्рдЬрди рдХрд░ рдоुрдЦ-рдк्рд░рдХ्рд╖ाрд▓рди (рдХुрд▓्рд▓ा) рдХрд░ें। рд░ाрдд्рд░ि рд╕ोрдиे рд╕े рдкूрд░्рд╡ рджाँрддों рдХो рдЕрд╡рд╢्рдп рд╕ाрдл рдХрд░ें। рдк्рд░ाрддः рдкुрдиः рдпрд╣ी рдХрд░ें। рджाँрддों рдХे рдмीрдЪ рдХुрдЫ рди рдлँрд╕ा рд░рд╣рдиे рджें।рд╡ैрд╕े рджाँрддों рдХी рд╕рд░्рд╡ोрдд्рддрдо рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдоिрддрднाрд╖ी рд╣ोрдиे рдоें рд╣ै; рднाрд╖ा рд╕ंрдпрдоिрдд рд░рдЦें рддो рдХोрдИ рднी рдЖрдкрдХो рдоुँрд╣рддोреЬ рдк्рд░рдд्рдпुрдд्рддрд░ рдирд╣ीं рджेрдЧा।рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЕрди्рдп рд░ोрдЪрдХ рдЙрдд्рддрд░ рдЖрдк рдоेрд░े рдордЮ्рдЪ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рджрд░्рд╢рди рддрдеा рдЧрдгिрддीрдп рджрд░्рд╢рди рдкрд░ рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।© рдЕрд░рд╡िрди्рдж рд╡्рдпाрд╕, рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд।рдЗрд╕ рдЖрд▓ेрдЦ рдХो рдЙрдж्рдзृрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдХे рд▓िंрдХ рдХा рднी рд╡िрд╡рд░рдг рджें। рдЗрд╕ рдЖрд▓ेрдЦ рдХो рдХॉрдкीрд░ाрдЗрдЯ рд╕ूрдЪрдиा рдХे рд╕ाрде рдпрдеाрд╡рдд рд╕ाрдЭा рдХрд░рдиे рдХी рдЕрдиुрдорддि рд╣ै। рдХृрдкрдпा рдЗрд╕े рдРрд╕े рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╕ाрдЭा рди рдХрд░ें рдЬрд╣ाँ рдЗрд╕े рджेрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рд╢ुрд▓्рдХ рджेрдиा рдкрдбे।рдлुрдЯрдиोрдЯ рдмाрд▓ рд╡рдиिрддा рдорд╣िрд▓ा рд╡ृрдж्рдз рдЖрд╢्рд░рдо

рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рджाँрддों рдХो рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рд░рдЦрдиे рдХे рдЙрдкाрдпों рд╕े рдЗрддрд░ рдЙрдкाрдпों рдХो рдЕрдиोрдЦे рдЙрдкाрдп рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрддः рдЗрд╕ рдЖрд▓ेрдЦ рдоें рдЙрди рдЙрдкाрдпों рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рджेрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ै рдЬो рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдирд╣ीं рд╣ैं рдЕрдкिрддु рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕рдордп рдоें рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдХुрдЫ рдЙрдкाрдпों рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै।


By рд╡рдиिрддा рдХाрд╕рдиिрдпां рдкंрдЬाрдм 

рд╕िрди्рдзु рдШाрдЯी рд╕рдн्рдпрддा рдХा рджрди्рдд-рдЖрд╡िрдз (рджाँрддों рдХा рдмрд░рдоा)

рдИрд╕ा рд╕े рднी рдХрдо рд╕े рдХрдо рдкाँрдЪ рд╣рдЬाрд░ рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рд╡ рд╕िрди्рдзुрдШाрдЯी рд╕рдн्рдпрддा рдоें рджाँрддों рдХी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡िрдз (рдмрд░рдоें) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЧрдпा। рд╕िрди्рдзु рдШाрдЯी рд╕рдн्рдпрддा рдоें рдордгिрдпों рдХे рдоोрддिрдпों рдХा рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा। рдпрд╣ рдордгिрдпाँ рдЙрдирдХे рд╕рдмрд╕े рдмрдбे рдиिрд░्рдпाрдд рдоें рдеीं। рдЗрди рдордгिрдпों рдоें рдЫेрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрдоाрдиी рд▓рдЧे рдЖрд╡िрдз (bow-drills) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा। рдЗрди्рд╣ीं рдЖрд╡िрдзों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджाँрддों рдоें рдЫेрдж рдХрд░ рдЙрд╕рдХी рджुрдЦрддी рдирд╕ों рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा। рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдпрд╣ рдЖрдзुрдиिрдХ рд░ूрдЯ рдХैрдиाрд▓ рдЯ्рд░ीрдЯрдоेंрдЯ рдХा рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ै।

рдоेрд╣рд░рдЧреЭ, рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдоें рдоिрд▓े рдЗрд╕ рджाँрдд рдоें рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рджрди्рдд-рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХे рдк्рд░рдоाрдг рдоिрд▓рддे рд╣ैं; рдпрд╣ рджाँрдд рдИрд╕ा рдХे рдкाँрдЪ рд╕े рд╕ाрдд рд╣рдЬाрд░ рд╡рд░्рд╖ рдкुрд░ाрдиा рд╣ै। [1]

(Twitter рд╕े)

рд╕ंрднрд╡рддः рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЖрд╡िрдз рд╕े рджाँрддो рдоें рдЫेрдж рдХिрдпा рдЧрдпा। рджाँрдд рдХे рднीрддрд░ рдХी рдирд╕ рдХो рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рдоें рдХृрдоि (рдХीреЬा) рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा; рдФрд░ рдпрд╣ рдЙрдкрдЪाрд░ рдЗрд╕ рдХीреЬे рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा।


рд╕ुрдоेрд░िрдпाрдИ рджाँрдд рдХे рдХीреЬो рдХी рджрди्рддрдХрдеा

рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рддीрд╕рд░ी рд╕рд╣рд╕्рд░ाрдм्рджी рдХे рд╕ुрдоेрд░िрдпाрдИ рдЕрднिрд▓ेрдЦों рдоें рджाँрдд рдХे рдХीреЬो рдХा рдк्рд░рдердо рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ै।

"рдЕрдиु [рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдмрдиाрдпा рдеा рдЙрд╕рдХे] рдХे рдмाрдж ,

рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдиे рдмрдиाрдпा рдеा [рдкृрде्рд╡ी рдХो],

рдкृрде्рд╡ी рдиे рдирджिрдпाँ рдмрдиाрдИ рдеीं,

рдирджिрдпों рдиे рдмрдиाрдИ рдеी рдирд╣рд░ें,

рдирд╣рд░ों рдиे рджрд▓рджрд▓ рдмрдиाрдпा рдеा,

(рдФрд░) рджрд▓рджрд▓ рдиे рдХीрдб़ा рдмрдиाрдпा рдеा-

рдХीрдб़ा рд╢рдо्рд╢ рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд░ोрддा рд╣ुрдЖ рдЪрд▓ा рдЧрдпा, рдЙрд╕рдХे рдЖँрд╕ू рдИрдП рдХे рд╕ाрдордиे рдмрд╣ рд░рд╣े рдеे: "рддू рдоुрдЭे рдЦाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХ्рдпा рджेрдЧा? рдоेрд░े рдЪूрд╕рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдк рдоुрдЭे рдХ्рдпा рджेंрдЧे?"

"рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдкрдХा рд╣ुрдЖ рдЕंрдЬीрд░, (рдФрд░) рдЦूрдмाрдиी рджूंрдЧा।"

"рд╡े рдкрдХे рдЕंрдЬीрд░ рдФрд░ рдЦुрдмाрдиी рдоेрд░े рдХाрдо рдХे рдХ्рдпा рд╣ैं? рдоुрдЭे рдЙрдаाрдХрд░ рджांрддों рдФрд░ рдорд╕ूрдв़ों рдХे рдмीрдЪ рдоें рд░рд╣рдиे рджो! рдоैं рджांрдд рдХा рдЦूрди рдЪूрд╕ूंрдЧा, рдФрд░ рдорд╕ूрдб़े рдХी рдЬрдб़ рдХो рдХुрддрд░ूंрдЧा।"

рдХीреЬों рдХी рдпрд╣ рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХों рдоें рднी рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рдд्рд░рд╣рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рддрдХ рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХों рдоें рднी рдоाрди्рдп рд░рд╣ी। рдоेрд░े рдмрдЪрдкрди рдоें рд╕ुрдиे рдПрдХ рдЧीрдд рдоें рдпрд╣ рдХीреЬे рдХुрдЫ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдШुрд╕ рдЧрдП рдеे; "рдоैंрдиे рдЦाрдИ рдмрд╣ुрдд рдоिрдаाрдИ! рджाँрддों рдоें рдкреЬ рдЧрдП рдХीреЬे рднाрдИ!" рдаीрдХ рд╕े рддो рд╕्рдорд░рдг рдирд╣ीं рдХिрди्рддु рдЗрд╕ рдХрд╡िрддा рдХा рдЕрди्рдд "рдирд╣ीं рдЦाрдКँрдЧा рдХрднी рдоिрдаाрдИ" рд╕े рд╣ोрддा рдеा। рдХिрд╕ी рдХो рдпрджि рдпрд╣ рд╕्рдорд░рдг рд╣ो рддो рдЕрд╡рд╢्рдп рд╕ाрдЭा рдХрд░ें; рд╣рдоाрд░े рдмाрд▓рдЧीрдд рднी рд╕рд╣ेрдЬрдиे рдпोрдЧ्рдп рд╣ैं।


рдоिрд╢्рд░ рдХे рддाрдо्рд░-рджрди्рдд-рд╕ेрддुрдмрди्рдзрди

рдк्рд░ाрдЪीрди рдоिрд╕्рд░рд╡ाрд╕िрдпों рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫे рдЖрд╣ाрд░ рдХी рд╡िрд▓ाрд╕िрддा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдирд╣ीं рдеी рдФрд░ рд╡े рдлрд▓ों рдФрд░ рд╕рдм्рдЬिрдпों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдоेрджрдпुрдХ्рдд (рд╕्рдЯाрд░्рдЪ рд╡ाрд▓ी) рд░ोрдЯिрдпों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдеे। рд╢ोрдзрдХрд░्рддाрдУं рдиे рдоिрд╕्рд░ рдордоिрдпों рдХे рджांрддों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ рдЬाрдиा рдХि рдЕрдзिрдХ рд╕рдЦ्рдд рдоोрдЯे рдЕрдиाрдЬों рдХे рдЖрд╣ाрд░ рд╕े рдЙрдирдХे рджाँрддों рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдЯूрдЯ-рдлूрдЯ рд╣ै।

рдвीрд▓े рдкреЬे рдорд╕ूреЭों рдХे рдЙрдкрдЪाрд░ рдХे рд▓िрдП рдоिрд╕्рд░рд╡ाрд╕ी рдордзु (рд╢рд╣рдж) рдФрд░ рдЬौ рдХे рдоिрд╢्рд░рдг рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे рдеे।

(рдЪिрдд्рд░ рд╕्рд░ोрдд : The practice of dentistry in ancient Egypt (Research Gate))

рддाрдо्рд░-рдпुрдЧ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рддाрдо्рдмे рдХे рддाрд░ों рд╕े рдЕрдкрдиे рджाँрддों рдХो рдмाँрдз рдХрд░ рдЕрдкрдиी рдмрдд्рддीрд╕ी рдХो рднोрдЬрди рдХрд░ рдкाрдиे рдпोрдЧ्рдп рд░рдЦा। рдпрд╣ рджрди्рдд-рд╕ेрддुрдмрди्рдзрди рдЖрдзुрдиिрдХ рдбेंрдЯрд▓ рдм्рд░िрдЬ рдХे рдк्рд░ाрд░ूрдк рдХрд╣े рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЬ्рдЮाрдд рдЕрднिрд▓ेрдЦों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдоिрд╕्рд░ рдоें рд╣ी рджрди्рдд-рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдИ। [2]

рдХ्рд╡िрдмेрд▓ (Quibell) рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдХ्рдХाрд░ा рдоें резрепрезрей рдоें рдХिрдпे рдЙрдд्рдЦрдирди рдоें рдоिрд▓ा рд╣рд╕ी-рд░े рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рддा рдЕрднिрд▓ेрдЦ (рдЪिрдд्рд░ рд╕्рд░ोрдд : Figure 1: Hesyre.) рд▓рдЧрднрдЧ рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ реиремремреж рдХे рд╣рд╕ी-рд░े (Hesy-Re) рдХो рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рдкрд╣рд▓ा рджрди्рдд-рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।[3]

рдоिрд╕्рд░ рд╡ाрд╕ी рд╕ेंрдзा рдирдордХ, рдкुрджीрдиा, рдУрд░्рд░िрд╕ (Orris) рдХे рдЬреЬ рдФрд░ рдХाрд▓ी рдоिрд░्рдЪ, рдЗрди рд╕рднी рдХो рдлिрд░ рдХूрдЯрдХрд░ рдкिрд╖्рдЯी рдмрдиाрддे рдеे। рдЗрд╕े рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рдЯूрдердкेрд╕्рдЯ рдХрд╣ рд╕рдХрддे рд╣ैं। [4]

рдпрд╣ рд╕ाрддрд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рдХे рджрди्рдд-рд╕ेрддुрдмрди्рдз рдПрдд्рд░ुрд╕्рдХॉрди Etruscan рд╕рдн्рдпрддा рдХे рд╣ैं। рдЬो рддाрдо्рдмे рдХे рдкрдЯ्рдЯी рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ рджाँрддों рдХो рдмрдд्рддीрд╕ी рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ंрдЬो рдХрд░ рд░рдЦрддे рд╣ैं


рд╢िрд╡ाрдо्рдмु рдж्рд╡ाрд░ा рд░ोрдорди рджрди्рдд рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा

рд░ोрдорди рд╕рдн्рдпрддा рдХे рдЕрд╕्рдеि-рдЕрд╡рд╢ेрд╖ों рдХे рдЕрд╡рд▓ोрдХрди рдФрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рд╕े рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдЙрдирдХे рджाँрдд рд╡рд░्рддрдоाрди рдпूрд░ोрдкिрдпрди рд▓ोрдЧों рдХे рджांрддों рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕्рд╡рд╕्рде рдеे। рдЗрд╕рдХे рдХाрд░рдгों рдоें рдХुрдЫ рдЙрдирдХा рд╢рд░्рдХрд░ा рдХा рди्рдпूрдирддрдо рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиा рдоुрдЦ्рдп рд╣ै। рджाँрддों рдкрд░ рдЬрдордиे рд╡ाрд▓ी рдоैрд▓ (dental plaque) рдХो рд╣рдЯाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡े рднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рджाрддुрди (brush) рддрдеा рдХुрд░рдХुрд░े рдЕрдкрдШрд░्рд╖рдХ рдордЮ्рдЬрди (abrasive powder) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे рдеे। "рдХ्рдпा рдЖрдкрдХे рджрди्рддрдордЮ्рдЬрди рдоें рдХोрдпрд▓ा рд╣ै?" рдпрд╣ рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рдЕрдкрдШрд░्рд╖рдХ рдордЮ्рдЬрди рдХी рдЙрдкрдпोрдЧिрддा рдХो рднрд▓ीрднाँрддि рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै। рдХिрди्рддु рд░ोрдорди рд╕рдн्рдпрддा рдХे рдЙрдд्рддрдо рджрди्рдд-рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХा рд╕рдмрд╕े рдЕрдиोрдЦा рдЙрдкाрдп рдеा рдоूрдд्рд░। рд░ोрдорди рд╕рдн्рдпрддा рдХे рд╢ुрд▓्рдХрдоुрдХ्рдд рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдоूрдд्рд░ाрд▓рдп рдЗрд╕ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдж्рд░рд╡्рдп рдХो рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░рдиे рдоें рдпोрдЧрджाрди рдХрд░рддे рдеे। рд░ोрдорди рд╡рд╕्рдд्рд░ों рд╕े рд▓ेрдХрд░ рджрди्рдд-рдордЮ्рдЬрд░ी рдХी рд╢ुрдн्рд░рддा рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХाрд░рдХ рдоूрдд्рд░ рд╣ी рдеा। рдоूрдд्рд░ рд╕े рдХुрд▓्рд▓ा рдХрд░рдиे рд╕े рдоूрдд्рд░ рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдЕрдоोрдиिрдпा рдЙрдирдХे рджाँрддों рдХे рдоैрд▓ рдХो рд╣рдЯाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рдеी। рднाрд░рдд рдХे рдПрдХ рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдоोрд░ाрд░рдЬी рджेрд╕ाрдИ рдпूँ рд╣ी рд╢िрд╡ाрдо्рдмु рдкाрди рдирд╣ीं рдХрд░рддे рдеे। (рдЯिрдк्рдкрдгी — рд╢िрд╡ाрдо्рдмु рдХा рдЕрд░्рде рд╢िрд╡ - рд╢ुрдн, рд╕ुрди्рджрд░; рдЕрдо्рдмु - рдкाрдиी, рдЬрд▓ рд╣ै; рд╢िрд╡ рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд▓िрдЩ्рдЧ рд╣ै; рдЙрд╕ी рдк्рд░рддाрдк рд╕े, рдоेрд░ा рддाрдд्рдкрд░्рдп рд╣ै рдЙрд╕ी рдХे рдк्рд░рдкाрдд рд╕े рд╕्рд░ोрдд рдХिрдпा рдЬрд▓ рд╢िрд╡ाрдо्рдмु рд╣ै।)

Frederick Joss рдХा рдмрдиाрдпा рдпрд╣ рдХाрд░्рдЯूрди рдоोрд░ाрд░рдЬी рднाрдИ рдХी рдЙрдЬ्рдЬ्рд╡рд▓ рдзрд╡рд▓ рджрди्рдд-рдкंрдХ्рддिрдпों рдХो рд╕ाрдХाрд░ рдХрд░ рджेрддा рд╣ै।

рд╡ैрд╕े рд░ोрдорди рд▓ोрдЧों рдоें рднी рдХुрдЫ рдЕрддि-рд╕рдоृрдж्рдз рдеे рдФрд░ рдиिрдпрдоिрдд рд░ूрдк рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╢рд░्рдХрд░ाрдпुрдХ्рдд рднोрдЬрди рдХрд░ рдкाрдиे рдоें рд╕рдорд░्рде рднी; рдЗрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рдЕрдкрдиे рд▓िрдП рдорд╣ँрдЧी рдзाрддुрдУं рдХे рджाँрдд рднी рд▓рдЧрд╡ाрддे рдеे।

(рдЪिрдд्рд░ рд╕्рд░ोрдд : Terrifying Ancient Dental Practices Roman denture, c 400 BC)

рдЕрдг्рдбो рдХे рдЕрдерд╡ा рд╕िрдк्рдкिрдпों рдХे рдЦोрд▓ рдХे рдЪूрд░्рдг рдХी рдордзु рдоें рдкिрд╖्рдЯी рдмрдиाрдХрд░ рд░ोрдорди рд╕рдн्рдпрддा рдоें рдЗрд╕рдХा рджрди्рдд-рдордЮ्рдЬрди рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा।


рджрди्рдд-рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдоें рдХुрдЫ рдЕрди्рдп рдордд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпाँ рдпрд╣ рд╣ैं [5] :—

  • рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ резренрелреж : рдоेрд╕ोрдкोрдЯाрдоिрдпा рд╣рдо्рдоुрд░ाрдмी рдХी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╕ंрд╣िрддा рдХे реирежрежрд╡ें рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдпрджि рдХोрдИ рдЕрдкрдиे рд╕рдоाрди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рддрд░ рдХे рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рджांрдд рддोрдб़рддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХा рднी рджांрдд рддोреЬ рджो।
  • рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ релрежреж : рднाрд░рдд рдФрд░ рдЪीрди рдоें рджрди्рдд-рдкिрд╖्рдЯी (рдЯूрдердкेрд╕्рдЯ) рдХा рд╡рд░्рдгрди
  • рд▓рдЧрднрдЧ рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рекрелреж : рднाрд░рдд рдоें рджрди्рддрд░ोрдЧों рдХे рд╕рдмрд╕े рдмреЬे рдХाрд░рдХ рд╢рд░्рдХрд░ा рдХे (рдЧрди्рдиे рдХे рд░рд╕ рдХे рдкрд░िрд╢ोрдзрди рд╕े) рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рд╡िрдзि рд╡िрдХрд╕िрдд рдХी рдЧрдИ।
  • ремрежреж рдИрд╕्рд╡ी : рд╡ाрдЧ्рднрдЯ рдоुрдЦ рддрдеा рджाँрддो рдХे рд░ोрдЧों рдХी рд╡िрд╡ेрдЪрдиा рддрдеा рдЙрдкрдЪाрд░ рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рд▓िрдЦрддे рд╣ैं; рддрдеा рдЖрд╣ाрд░ рдХे рджाँрддो рдоें рдЪिрдкрдХрдиे рддрдеा рд╕реЬрдиे рдХो рджाँрддो рдоें рдЫेрдж рд╣ोрдиे рдХा рдХाрд░рди рдмрддाрддे рд╣ै। [6]
  • резреиреореж рдИрд╕्рд╡ी : рдЪीрди рдоें рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХो рджंрдд рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕рд╣िрдд резрей рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╡िрднाрдЧों рдоें рд╡िрднाрдЬрди рдХिрдпा рдЧрдпा।
  • резрекрепрео рдИрд╕्рд╡ी : рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдм्рд░िрд╕рд▓्рд╕ рд╡ाрд▓े рдкрд╣рд▓े рдЯूрдердм्рд░рд╢ рдХा рдЪीрди рдоें рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рдЧрдпा।
  • рд╕ोрд▓рд╣рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी : рдХैрд░ेрдмिрдЖрдИ рджेрд╢ों (рд╡ेрд╕्рдЯ рдЗंрдбीреЫ, рдХैрдирд░ी рдж्рд╡ीрдкрд╕рдоूрд╣ों рдЖрджि рдоें) рдмреЬे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЧрди्рдиे рдХी рдХृрд╖ि рдХा рд╕ूрдд्рд░рдкाрдд। рд╢рд░्рдХрд░ा рдЦрд░ीрдж рдкाрдиे рдФрд░ рдЦाрдиे рдХा рд╕ाрдорд░्рде्рдп рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдпूрд░ोрдкी рднрдж्рд░рд▓ोрдЧों рдХे рджांрддों рдХा рд╕реЬрдиा рдЖрд░рдо्рдн। рдПрд▓िреЫाрдмेрде рдк्рд░рдердо рдХे рджाँрдд рддो рд╕реЬрдХрд░ рдХाрд▓े рд╣ो рдЧрдП рдеे। рдЙрдирдХे рджांрддों рдХे рдЕрди्рддрд░ рдХो резрелрепрен рд╕े резремрежрей рдХे рдмीрдЪ рд╕ुрдзाрд░ा рдЧрдпा; рдЬिрд╕рд╕े рд╡े рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рджрд░्рд╢рди рдоें рд╕ुрди्рджрд░ рд▓рдЧ рд╕рдХें। рдЗрд╕ी рдмाрдд рд╕े рджрд░рдмाрд░िрдпों рддрдеा рдЕрди्рдп рдЧрдгрдоाрди्рдп рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдоें рд╕реЬрдХрд░ рдХाрд▓े рд╣ुрдП рджाँрддों рдХो рджिрдЦाрдиे рдХा рдк्рд░рдЪрд▓рди рдмрдиा। рдЕрдиेрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рджाँрддो рдХो рд░ंрдЧрдХрд░ рдХाрд▓ा рдХрд░рдиे рд▓рдЧे; рдЬिрд╕рд╕े рд▓ोрдЧ рдпрд╣ рд╕рдордЭें рдХि рд╡े рдЗрддрдиे рд╕рдорд░्рде рд╣ैं рдХि рд╢рдХ्рдХрд░ рдХा рднрд░рдкूрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
  • рдЬрдм рдПрд▓िреЫाрдмेрде ремрел рд╡рд░्рд╖ рдХी рдеी рддрдм рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдЖрдпे рдПрдХ рдЬрд░्рдорди рдпाрдд्рд░ी рдкॉрд▓ рд╣ेрдЯреЫрдиेрд░ (Paul Hentzner) рдиे рдЙрдирдХे рдмाрд░े рдоें рд▓िрдЦा рдХि :

Her face is oblong, fair but wrinkled; her eyes small, yet black and pleasant; her nose a little hooked, her teeth black (a fault the English seem to suffer from because of their great use of sugar); she wore false, and that red.[7]

рдЙрдирдХा рдЪेрд╣рд░ा рддिрд░рдЫा, рдЧोрд░ा рдХिрди्рддु рдЭुрд░्рд░िрдпों рд╡ाрд▓ा рд╣ै; рдЙрдирдХी рдЖँрдЦें рдЫोрдЯी, рдлिрд░ рднी рдХाрд▓ी рдФрд░ рд╕ुрди्рджрд░; рдЙрдирдХी рдиाрдХ рдеोрдб़ी рдЭुрдХी рд╣ुрдИ рдФрд░ рджाँрдд рдХाрд▓े рдеे (рдПрдХ рджंрдб рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХो рд╢рдХ्рдХрд░ рдХे рдЕрдзिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рдХाрд░рдг рднुрдЧрддрдиा рдкрдб़рддा рд╣ै); рд╡рд╣ рдирдХрд▓ी (рдмाрд▓) рдкрд╣рдиे рдеी, рдФрд░ рд╡рд╣ рд▓ाрд▓ рдеे।

  • резрелренрел рдИрд╕्рд╡ी : рдл्рд░ांрд╕ीрд╕ी рдПрдо्рдм्рд░ॉрдп рдкाрд░े (Ambroise Par├й) рджрди्рдд-рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕рд╣ीрд╣ рдЕрдиेрдХ рдЕрди्рдп рд╢рд▓्рдп-рдЪिрдХिрдд्рд╕ाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рд▓िрдЦрддे рд╣ैं। рд╡े рдЖрдзुрдиिрдХ рд╢рд▓्рдп-рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХे рдЬрдирдХ рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं।
  • резремреорен рдИрд╕्рд╡ी : рдл्рд░ांрд╕ рдХे рд░ाрдЬा рдЪौрджрд╣рд╡ें рд▓ुрдИ рдХी рдКрдкрд░ी рджाреЭ рдиिрдХाрд▓рдиे рдХे рдХ्рд░рдо рдоें рдЙрдирдХा рдЬрдмреЬा рдЯूрдЯ рдЬाрддा рд╣ै। рд╢ेрд╖ рдЬीрд╡рди рд╡े рдмिрдиा рдХिрд╕ी рджाँрддों рдХे рд╡्рдпрддीрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рджुрд░्рдШрдЯрдиा рджाँрддों рддрдеा рд╕ाрдоाрди्рдп рд╢рд▓्рдп-рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдЬो рдЧрддिрдоाрди рдХрд░рддी рд╣ै। [8]
  • резренреирео : реЮ्рд░ांрд╕ рдоें рдкिрдпрд░े рдлौрдХॉрд░्рдб (Pierre Fauchard) рдЖрдзुрдиिрдХ рджрди्рдд-рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХी рдиीँрд╡ рд░рдЦрддे рд╣ैं।
  • резренрекрем : рдл़्рд░ांрд╕ рдХे рдХ्рд▓ाрдЙрдб рдоाрдЙрдЯрди рдиे рд░ूрдЯ рдХैрдиाрд▓ рдЙрдкрдЪाрд░ рдХे рдЙрдкрд░ाрди्рдд рджाँрдд рдХो рд╕ोрдиे рдХे рдЖрд╡рд░рдг рд╕े рдореЭ рджेрддे рд╣ैं।
  • резренрелрем : рдЬрд░्рдорди рдлिрд▓िрдк рдкрдлैрдл, рдк्рд░рд╢िрдпा рдХे рд░ाрдЬा рдлेрдбेрд░िрдХो рдж्рд╡िрддीрдп рдХे рджंрдд рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХ, рдоोрдо рдФрд░ рдк्рд▓ाрд╕्рдЯрд░ рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ рджाँрддों рдХी рдЫाрдк рд▓ेрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдЙрдЪिрдд рдЖрдХрд░ рдХे рдХृрдд्рд░िрдо рджाँрддों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ै।
  • резренремрео : рдеॉрдорд╕ рдмрд░्рдбрдоोрд░ рд╢рдХ्рдХрд░ рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рдоीрдаी рдЪीрдЬें рдЦाрдиे рдФрд░ рджांрддों рдХी рд╕рдб़рди рдХे рдмीрдЪ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╕ंрдмंрдз рдХो рдЗंрдЧिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।
  • резренренрем : рдЬोрд╕ेрдл рдк्рд░ीрд╕्рдЯрд▓ी рдиे рдиाрдЗрдЯ्рд░рд╕ рдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб рдХा рд╕ंрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХिрдпा, рдЬिрд╕े рдкрд╣рд▓े рд▓ाрдлिंрдЧ рдЧैрд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рдеा। рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ рджрди्рдд рд╢рд▓्рдп-рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдоें рд░ोрдЧिрдпों рдХो рд░ाрд╣рдд рджेрддा рд╣ै।
  • резренрепрез : реЮ्рд░ांрд╕िрд╕ी рдиिрдХोрд▓рд╕ рджुрдмोрдЗрд╕ рджे рдЪेрдоंрдд (Nicolas Dubois de Chemant) рд╕िрд░ेрдоिрдХ рдХे рджाँрдд рдкेрдЯेंрдЯ рдХрд░рд╡ाрддे рд╣ैं।
  • резренрепрел : рд╕ैрдоुрдПрд▓ рдеॉрдорд╕ рдлॉрди рд╕ुрдо्рдоेрд░िंрдЧ (Samuel Thomas von Soemmering) рдоुрдЦ рдХे рдХैंрд╕рд░ рдХा рдзूрдо्рд░рдкाрди рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╣ोрдиे рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рджेрддे рд╣ैं।
  • резреореорек : рдСрд╕्рдЯ्рд░िрдпा рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рджрди्рдд-рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХ рдХाрд░्рд▓ рдХोрд▓्рд▓े (Carl Kolle) рдиे рдХोрдХीрди рдХा рд╕्рдеाрдиीрдп рдЪेрддрдирд╢ूрди्рдпрдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा।
  • резреорепрео : рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдЬॉрдирд╕рди рдПंрдб рдЬॉрдирд╕рди рдбेंрдЯрд▓ рдл्рд▓ॉрд╕ рдХा рдкेрдЯेंрдЯ рдХрд░рд╡ाрддी рд╣ै।

рджाँрддों рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиा рд╣ै рддो рдоीрдаा рдХрдо рдЦाрдЗрдП; рдХुрдЫ рдЦाрдиे рдкीрдиे рдХे рдЙрдкрд░ाрди्рдд рдЙँрдЧрд▓ी рд╕े рджाँрддों рдХा рдордЮ्рдЬрди рдХрд░ рдоुрдЦ-рдк्рд░рдХ्рд╖ाрд▓рди (рдХुрд▓्рд▓ा) рдХрд░ें। рд░ाрдд्рд░ि рд╕ोрдиे рд╕े рдкूрд░्рд╡ рджाँрддों рдХो рдЕрд╡рд╢्рдп рд╕ाрдл рдХрд░ें। рдк्рд░ाрддः рдкुрдиः рдпрд╣ी рдХрд░ें। рджाँрддों рдХे рдмीрдЪ рдХुрдЫ рди рдлँрд╕ा рд░рд╣рдиे рджें।

рд╡ैрд╕े рджाँрддों рдХी рд╕рд░्рд╡ोрдд्рддрдо рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдоिрддрднाрд╖ी рд╣ोрдиे рдоें рд╣ै; рднाрд╖ा рд╕ंрдпрдоिрдд рд░рдЦें рддो рдХोрдИ рднी рдЖрдкрдХो рдоुँрд╣рддोреЬ рдк्рд░рдд्рдпुрдд्рддрд░ рдирд╣ीं рджेрдЧा।


рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЕрди्рдп рд░ोрдЪрдХ рдЙрдд्рддрд░ рдЖрдк рдоेрд░े рдордЮ्рдЪ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рджрд░्рд╢рди рддрдеा рдЧрдгिрддीрдп рджрд░्рд╢рди рдкрд░ рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

© рдЕрд░рд╡िрди्рдж рд╡्рдпाрд╕, рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХाрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд।

рдЗрд╕ рдЖрд▓ेрдЦ рдХो рдЙрдж्рдзृрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдХे рд▓िंрдХ рдХा рднी рд╡िрд╡рд░рдг рджें। рдЗрд╕ рдЖрд▓ेрдЦ рдХो рдХॉрдкीрд░ाрдЗрдЯ рд╕ूрдЪрдиा рдХे рд╕ाрде рдпрдеाрд╡рдд рд╕ाрдЭा рдХрд░рдиे рдХी рдЕрдиुрдорддि рд╣ै। рдХृрдкрдпा рдЗрд╕े рдРрд╕े рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╕ाрдЭा рди рдХрд░ें рдЬрд╣ाँ рдЗрд╕े рджेрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рд╢ुрд▓्рдХ рджेрдиा рдкрдбे।

рдлुрдЯрдиोрдЯ 

рдмाрд▓ рд╡рдиिрддा рдорд╣िрд▓ा рд╡ृрдж्рдз рдЖрд╢्рд░рдо




рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

рдоेрд░े рд╕рдкрдиे 101

рдоेрд░े 101 рд╕рдкрдиे  1. рдоेрд░ी рд╣рд░्рдмрд▓ рд▓ाрдЗрдл рдХि рдЯीрдо рд╡рд░्рдб рдоें рдкрд╣рд▓े рди рдкрд░ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП  2. рдоेрд░ी рдЕрд░्рдиिрдЧ 5 рдХрд░ोрдб़ рдПрдХ рдорд╣ीрдиे рдХि рд╣ो рдЬाрдП  3. рдоें рдПрдХ рд╕рдЪ्рдЪा рдФрд░ рдиेрдХ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддी рд░ाрд╣ु  4. рдоें рд╕рдЪ्рдЪे рдорди рд╕े рджेрд╢ рдХि рддрди рдорди рд╕े рд╕ेрд╡ा рдХрд░ूं  5. рдоेрд░ी рдЬिрддрдиी рднी рдЬिंрджрдЧी рд╣ै рд╣рд░ рджुрдЦी рд▓ोрдЧो рдХि рд╕ेрд╡ा рдХрд░ूं  6. рдоेрд░े рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХिрд╕ी рдХि рдоौрдд рдиा рд╣ो рдХिрд╕ी рдХा рджुрдЦ рд╕рд╣рди рдирд╣ीं рд╣ोрддा  7. рдоेрд░े рджेрд╢ рдоें рдХोрдИ рднूрдЦा рдУрд░ рджुрдЦी рдиा рд░рд╣े  8. рдоेрд░ा рдЧांрд╡ рдФрд░ рджेрд╢ рдоें рдХрднी рдЧрд░ीрдмी рдиा рдЖрдП  9. рдХोрдИ рднी рдоां рдмाрдк рдХो рдУрд▓ाрдж рдХा рджुрдЦ рдиा рдоिрд▓े  10. рдЬिрддрдиे рднी рджुрдЦी рдоां рдмाрдк рд╣ै рдЙрдирдХो рдоें рднोрдЬрди рдХрдкрдб़े рдмिрд╕्рддрд░ рдЙрдирдХे рдЪрд░рдг рд╕्рдкрд░्рд╢ рдоेрд░े рд╣ाрде рд╕े рдХрд░ूं  11. рдХोрдИ рднी рдмрд╣िрди рдмिрдиा рднाрдИ рдХि рдиा рд╣ो рдПрдХ рднाрдИ рдЬрд░ूрд░ рдоिрд▓े  12. рдмेрдЯा рдмेрдЯी рдмрд╣ु рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рдоाрди рд╕рдоाрди рдоिрд▓े  13. рдЧрд▓рдд рдФрд░ рдЭूрда рдкрд░ рдмрд╣ुрдд рдЧुрд╕्рд╕ा рдЖрддा рд╣ै рд╡ो рд╢ांрдд рд╣ो  14. рдЬрдм рдоें рдорд░ू рддो рддो рджेрд╢ рдХा рддिрд░ंрдЧा рдЭंрдбा рдХрдл़рди рд╣ो pm рдЦुрдж рдЖрдП рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рджेрдиे  15. рд╡рд░्рдб рдоें рд╕рдоाрдЬ рд╕ेрд╡ा рдоें рди 1, рдкрд░ рдЖрдпु  16. рд╣рд░ рджेрд╢ рдоें рдоेрд░ा рдиाрдо рд╣ो  17. рдЬрдм рднी рдорд░ू рддो рд╣рд░ рджेрд╢ рдоें рдоेрд░ी рдЦрдмрд░ рдЫрдкे  18. рд╣рд░ рджेрд╢ рдХे pm рдоेрд░े рд╕े рд╕рд▓ाрд╣ рд▓े рджेрд╢ рдХैрд╕े рдЪрд▓ाрдП...

рдиीрдо рдХा рдЧोंрдж рдЦाрдиे рдХे рдлाрдпрдж By рд╕рдоाрдЬрд╕ेрд╡ी рд╡рдиिрддा рдХाрд╕рдиिрдпां рдкंрдЬाрдм рдиीрдо рдХा рдЧोंрдж рдЦाрдиे рдХे рдлाрдпрджे рдЬाрдирдХрд░ рд╣ैрд░ाрди рд░рд╣ рдЬाрдПँрдЧे рдХ्рдпोрдХि рдиीрдо рдХे рд░ोрдЬाрдиा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕े рдХрдИ рддрд░рд╣ рдХी рдмीрдоाрд░िрдпों рд╕े рдЫुрдЯрдХाрд░ा рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдиीрдо рдХा рд╡ाрдирд╕्рдкрддिрдХ рдиाрдо рд╣ै рдЗрд╕рдХो рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдоाрд░्рдЧोрд╕ा рдЯ्рд░ी (Margosa tree) рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдиीрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЬ्рдпाрджा рддрд░ рдЦूрди рдХो рд╕ाрдл рдХрд░рдиे рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।рдиीрдо рдХा рдЧोंрдж рдФрд░ рдкрдд्рддिрдпां рдЦाрдиे рдХे рдлाрдпрджेрдХा рдЧोंрджрдФрд╖рдзिрдпो рдХे рд░ूрдк рдоें рдиीрдо рдХा рдЧोंрдж рдЦाрдиे рдХे рдлाрдпрджे рдЕрдиेрдХों рд╣ैं। рдиीрдо рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕рджिрдпों рд╕े рд╣ोрддा рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै рдиीрдо рдХी рдкрдд्рддिрдпां, рдиीрдо рдХी рдЫाрд▓, рдиीрдо рдХा рдмीреЫ рдЖрджि рдиीрдо рдХी рд╕рднी рдЪीрдЬों рд╕े рдХोрдИ рдиा рдХोрдИ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рджрд╡ा рдмрдиाрдИ рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХे рд░ूрдк рдоें рдиीрдо рдХी рдкрдд्рддिрдпों рдЖрджि рд╕े рдХिрд╕ी рдиा рдХिрд╕ी рд░ोрдЧों рдХा рдЗрд▓ाрдЬ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдЗрдпे рдЬाрдирддे рд╣ैं рдХी рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдиीрдо рдХा рд╕ेрд╡рди рдХिрд╕рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।рдиीрдо рдХा рдЧोंрдж рд░рдХ्рдд рдХी рдЧрддि рдмреЭाрддा рд╣ै।рдиीрдо рдХा рдЧोंрдж рдХा рд░ोрдЬाрдиा рд╕ेрд╡рди рдХрд░рдиे рд╕े рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╕्рдлूрд░्рддि рд░рд╣рддी рд╣ै।рдиीрдо рдХा рдЧोंрдж рдХा рд░ोрдЬाрдиा рд╕ेрд╡рди рдХрд░рдиे рд╕े рдЬрд▓्рджी рдХोрдИ рдмीрдоाрд░ी рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै।рдиीрдо рдХा рдЧोंрдж рдЦाрдиे рд╕े рд╕рд░्рджी-рдЦांрд╕ी рд╕े рд░ाрд╣рдд рдоिрд▓рддी рд╣ै।рдиीрдо рдоें рдоौрдЬूрдж рдПंрдЯीрд╕ेрдк्рдЯिрдХ рдЧुрдг рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдШाрд╡ рдХो рдмреЭрдиे рдирд╣ीं рджेрддें рд╣ैं।рдиीрдо рдХा рддेрд▓ рдХाрди рдХे рджрд░्рдж рдоें рдмрд╣ुрдд рд▓ाрднрдХाрд░ी рд╣ोрддा рд╣ै।рдиीрдо рдХा рддेрд▓ рдмाрд▓ों рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдлाрдпрджेрдоंрдж рд╣ोрддा рд╣ै। рдкेрдЯ рдХे рдХीрдб़ों рдХो рдЦрдд्рдо рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдиीрдо рдХा рдЧोंрдж рдмрд╣ुрдд рдлाрдпрджेрдоंрдж рд╣ोрддा рд╣ै।

рдиीрдо рдХा рдЧोंрдж рдЦाрдиे рдХे рдлाрдпрдж By рд╕рдоाрдЬрд╕ेрд╡ी рд╡рдиिрддा рдХाрд╕рдиिрдпां рдкंрдЬाрдм рдиीрдо рдХा рдЧोंрдж рдЦाрдиे рдХे рдлाрдпрджे рдЬाрдирдХрд░ рд╣ैрд░ाрди рд░рд╣ рдЬाрдПँрдЧे рдХ्рдпोрдХि рдиीрдо рдХे рд░ोрдЬाрдиा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕े рдХрдИ рддрд░рд╣ рдХी рдмीрдоाрд░िрдпों рд╕े рдЫुрдЯрдХाрд░ा рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдиीрдо рдХा рд╡ाрдирд╕्рдкрддिрдХ рдиाрдо рд╣ै рдЗрд╕рдХो рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें  рдоाрд░्рдЧोрд╕ा рдЯ्рд░ी  (Margosa tree) рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдиीрдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЬ्рдпाрджा рддрд░ рдЦूрди рдХो рд╕ाрдл рдХрд░рдиे рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдиीрдо рдХा рдЧोंрдж рдФрд░ рдкрдд्рддिрдпां рдЦाрдиे рдХे рдлाрдпрджे рдФрд╖рдзिрдпो рдХे рд░ूрдк рдоें  рдиीрдо рдХा рдЧोंрдж рдЦाрдиे рдХे рдлाрдпрджे  рдЕрдиेрдХों рд╣ैं। рдиीрдо рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕рджिрдпों рд╕े рд╣ोрддा рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै  рдиीрдо рдХी    рдкрдд्рддिрдпां, рдиीрдо рдХी рдЫाрд▓, рдиीрдо рдХा рдмीреЫ рдЖрджि рдиीрдо рдХी рд╕рднी рдЪीрдЬों рд╕े рдХोрдИ рдиा рдХोрдИ  рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рджрд╡ा  рдмрдиाрдИ рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХे рд░ूрдк рдоें рдиीрдо рдХी рдкрдд्рддिрдпों рдЖрджि рд╕े рдХिрд╕ी рдиा рдХिрд╕ी рд░ोрдЧों рдХा рдЗрд▓ाрдЬ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдЗрдпे рдЬाрдирддे рд╣ैं рдХी рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े  рдиीрдо рдХा рд╕ेрд╡рди  рдХिрд╕рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдиीрдо рдХा рдЧोंрдж  рд░рдХ्рдд  рдХी рдЧрддि  рдмреЭाрддा рд╣ै। рдиीрдо рдХा рдЧोंрдж рдХा рд░ोрдЬाрдиा рд╕ेрд╡рди рдХрд░рдиे рд╕े рд╢рд░ीрд░ рдоें  рд╕्рдлूрд░्рддि  рд░рд╣рддी рд╣ै। рдиीрдо рдХा рдЧोंрдж рдХा рд░ोрдЬाрдиा  рд╕ेрд╡рди  рдХрд░рдиे рд╕े рдЬрд▓्рджी рдХोрдИ рдмीрдоाрд░ी рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै। рдиीрдо рдХा рдЧोंрдж рдЦ...

рдЧрд░्рдо рдкाрдиी рдХे рд╕ाрде рдЧुреЬ рдЦाрдиे рд╕े рдХौрди рд╕ी рдЦрддрд░рдиाрдХ рдмीрдоाрд░िрдпां рджूрд░ рд╣ोрддी рд╣ैं? (By рд╡рдиिрддा рдХाрд╕рдиिрдпां рдкंрдЬाрдм ?) рдЧрд░्рдо рдкाрдиी рдХे рд╕ाрде рдЧुреЬ рдЦाрдиे рд╕े рдпрд╣ 5 рдмीрдоाрд░िрдпां рдаीрдХ рд╣ो рдЬाрддि рд╣ैं।рдПрдиीрдоिрдпा рдХी рдмीрдоाрд░ीрдЬैрд╕े рдХि рд╣рдоे рдкрддा рд╣ै рдХि рдЧुреЬ рдоें рдЖрдпрд░рди рдХी рдоाрдд्рд░ा рднрд░рдкूрд░ рд╣ोрддी рд╣ैं рддो рдРрд╕े рдоें рдЬो рд╢рд░ीрд░ рдоें рдирдП рдм्рд▓рдб рд╕ेрд▓्рд╕ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддी рд╣ैं। рд╕ाрде рд╣ी рдЗрд╕рд╕े рд╢рд░ीрд░ рдоें рдЦूрди рдХी рдХрдоी рднी рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ैं рдФрд░ рдПрдиीрдоिрдпा рдХी рдмीрдоाрд░ी рджूрд░ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं।рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдбिрдк्рд░ेрд╢рдирдпрджि рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдоें рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдбिрдк्рд░ेрд╢рди рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рд╣ैं рддो рдЙрди्рд╣ें рдЧрд░्рдо рдкाрдиी рдХे рд╕ाрде рдЧुреЬ рдХा рд╕ेрд╡рди рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЗрд╕рд╕े рдм्рд░ेрди рд╕ेрд▓्рд╕ рдордЬрдмूрдд рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдбिрдк्рд░ेрд╢рди рд╕े рдЫुрдЯрдХाрд░ा рднी рдоिрд▓ рдЬाрддा рд╣ैं।рдбिрдоेंрд╢िрдпा рдХी рдмीрдоाрд░ीрд╢ाрдпрдж рдЖрдкрдХो рдкрддा рдиा рд╣ो рддो рдмрддाрджें рдХी рдбिрдоेंрд╢िрдпा рдПрдХ рдоाрдирд╕िрдХ рдмीрдоाрд░ी рд╣ैं। рдЬिрд╕рдоे рдЗंрд╕ाрди рдХी рдпाрджрджाрд╢्рдд рдХрдордЬोрд░ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं। рдмрддाрджें рдХी рдРрд╕ी рдЦрддрд░рдиाрдХ рдмीрдоाрд░ी рд╕े рдЫुрдЯрдХाрд░ा рдкाрдиे рдоें рд▓िрдП рдЧрд░्рдо рдкाрдиी рдХे рд╕ाрде рдЧुреЬ рдХा рд╕ेрд╡рди рдХрд░рдиा рд╕рдмрд╕े рд▓ाрднрдХाрд░ी рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрддा рд╣ैं।рджिрд▓ рдХी рдмीрдоाрд░ीрдЖрдкрдХो рдмрддाрджें рдХी рдЧрд░्рдо рдкाрдиी рдХे рд╕ाрде рдЧुреЬ рдХा рд╕ेрд╡рди рдХрд░рдиे рдкрд░ рджिрд▓ рдХी рдХाрд░्рдп рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХाрдлी рдЬ्рдпाрджा рдЕрдЪ्рдЫी рд░рд╣рддी рд╣ैं। рдЗрд╕рд╕े рджिрд▓ рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕ाрд░ी рдмीрдоाрд░ी рдХрдо рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं।рдЗрдоेрдЬ рд╕्рдд्рд░ोрдд: google

рдЧрд░्рдо рдкाрдиी рдХे рд╕ाрде рдЧुреЬ рдЦाрдиे рд╕े рдХौрди рд╕ी рдЦрддрд░рдиाрдХ рдмीрдоाрд░िрдпां рджूрд░ рд╣ोрддी рд╣ैं? (By рд╡рдиिрддा рдХाрд╕рдиिрдпां рдкंрдЬाрдм ?) рдЧрд░्рдо рдкाрдиी рдХे рд╕ाрде рдЧुреЬ рдЦाрдиे рд╕े рдпрд╣ 5 рдмीрдоाрд░िрдпां рдаीрдХ рд╣ो рдЬाрддि рд╣ैं। рдПрдиीрдоिрдпा рдХी рдмीрдоाрд░ी рдЬैрд╕े рдХि рд╣рдоे рдкрддा рд╣ै рдХि рдЧुреЬ рдоें рдЖрдпрд░рди рдХी рдоाрдд्рд░ा рднрд░рдкूрд░ рд╣ोрддी рд╣ैं рддो рдРрд╕े рдоें рдЬो рд╢рд░ीрд░ рдоें рдирдП рдм्рд▓рдб рд╕ेрд▓्рд╕ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддी рд╣ैं। рд╕ाрде рд╣ी рдЗрд╕рд╕े рд╢рд░ीрд░ рдоें рдЦूрди рдХी рдХрдоी рднी рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ैं рдФрд░ рдПрдиीрдоिрдпा рдХी рдмीрдоाрд░ी рджूрд░ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं। рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдбिрдк्рд░ेрд╢рди рдпрджि рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдоें рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдбिрдк्рд░ेрд╢рди рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рд╣ैं рддो рдЙрди्рд╣ें рдЧрд░्рдо рдкाрдиी рдХे рд╕ाрде рдЧुреЬ рдХा рд╕ेрд╡рди рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЗрд╕рд╕े рдм्рд░ेрди рд╕ेрд▓्рд╕ рдордЬрдмूрдд рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдбिрдк्рд░ेрд╢рди рд╕े рдЫुрдЯрдХाрд░ा рднी рдоिрд▓ рдЬाрддा рд╣ैं। рдбिрдоेंрд╢िрдпा рдХी рдмीрдоाрд░ी рд╢ाрдпрдж рдЖрдкрдХो рдкрддा рдиा рд╣ो рддो рдмрддाрджें рдХी рдбिрдоेंрд╢िрдпा рдПрдХ рдоाрдирд╕िрдХ рдмीрдоाрд░ी рд╣ैं। рдЬिрд╕рдоे рдЗंрд╕ाрди рдХी рдпाрджрджाрд╢्рдд рдХрдордЬोрд░ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं। рдмрддाрджें рдХी рдРрд╕ी рдЦрддрд░рдиाрдХ рдмीрдоाрд░ी рд╕े рдЫुрдЯрдХाрд░ा рдкाрдиे рдоें рд▓िрдП рдЧрд░्рдо рдкाрдиी рдХे рд╕ाрде рдЧुреЬ рдХा рд╕ेрд╡рди рдХрд░рдиा рд╕рдмрд╕े рд▓ाрднрдХाрд░ी рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрддा рд╣ैं। рджिрд▓ рдХी рдмीрдоाрд░ी рдЖрдкрдХो рдмрддाрджें рдХी рдЧрд░्рдо рдкाрдиी рдХे рд╕ाрде рдЧुреЬ рдХा рд╕ेрд╡рди рдХрд░рдиे рдкрд░ рджिрд▓ рдХी рдХाрд░्рдп рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХाрдлी рдЬ्рдпाрджा рдЕрдЪ्рдЫी рд░рд╣рддी рд╣ैं। рдЗрд╕рд╕े рджिрд▓ рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕ाрд░ी рдмीрдоाрд░ी рдХрдо рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं। рдЗрдоेрдЬ рд╕्рдд्рд░ोрдд: google